Opublikowano:

Płaszcz Pascala

Co geniusz matematyczny, fizyczny i literacki z XVII wieku ukrywał w podszewce swojego płaszcza aż do śmierci?
*
Błażej Pascal był typowym złotym dzieckiem. Jako nastolatek opracował teorię odnośnie stożków, która zadziwiła uczonych nie dowierzających, że dziecko stworzyło tak zaawansowane wyliczenia. Pascal sprawił, że możemy teraz korzystać z mostów zwodzonych. Tzw. prawo Pascala pozwoliło na wynalezienie: prasy hydraulicznej, strzykawki, młota pneumatycznego i. in. Teoria prawdopodobieństwa, której był prekursorem, wykorzystywana początkowo w grach hazardowych, pomogła w rozwoju ekonomii i socjologii. Stworzył pierwszy mechaniczny kalkulator, podwaliny pod rachunek różniczkowy i całkowy. W ramach uznania dokonań naukowych, nazwę Pascal nadano jednostce ciśnienia układu SI [Pa].
*
W połowie XVII wieku, po wojnach religijnych, Francja podzielona była mentalnie na dwa obozy. Z jednej strony rozluźnienie moralne i rozwój kazuistyki, nauki o stosowaniu zasad moralnych do praktycznych sytuacji życiowych (np. kobieta nisko urodzona oddająca się rozpuście była prostytutką skazana na wieczne potępienie, natomiast szlachcianka robiąca to samo nie miała grzechu ciężkiego), z drugiej – życie w skrajnej ascezie i odrodzenie zakonów.
Gdy ojciec Pascala, jedyny opiekun (matka umarła gdy miał 3 lata), złamał nogę, opiekowało się nim 2 normandzkich szlachciców biegłych w nastawianiu kości. Obaj wyznawali jansenizm (nurt ascetyczny) i zapoznali młodego Pascala m.in. z pismami Janseniusza. Młody chłopak zainteresował się religią, a jego matematyczny umysł urzekła niezwykła logika tych pism. Uwierzył, po czym nawrócił ojca i siostry, ale dalej prowadził życie naukowca: przeprowadzał eksperymenty, spotykał się z innymi wielkimi naukowymi umysłami tamtych czasów.

23 listopada 1654 roku, w nocy, w wieku 31 lat Pascal doznał mistycznego oświecenia. Miał wizję, spotkanie z Bogiem. Od tego momentu postanowił porzucić życie naukowe i wstąpić do zakonu. Swoje doświadczenie opisał na małej kartce. Kartka ta przez przypadek została znaleziona przez służących dopiero po jego śmierci, była zaszyta w podszewce płaszcza.

Teskt, nazwany Memorial, analizowano wielokrotnie z punktu widzenia religijnego, historycznego, psychologicznego i psychiatrycznego. W skrócie tekst mówi o radosnym spotkaniu z Bogiem i obietnicy pozostania przy nim na zawsze. Henri Gouhier w swoim eseju Le Memorial est-il un texte mystique? zaprzecza jakoby tekst był mistyczny, ponieważ podczas prawdziwego przeżycia mistycznego rozum człowieka jest wyłączony, myśli o sobie są wyłączone, a Boga kocha się dla niego samego, bezinteresownie. Według Gouhiera w tekście pobrzmiewa obawa o własne zbawienie. W całym teście widać, że jego pamięć, rozum i wyobraźnia nie zostały wyłączone. To przeżycie, nazywane przez historyków nocą ognia, zokończyło się rezygnacją ze świata, wycofaniem Pacala z życia społecznego i skupieniem się na Bogu oraz rozpoczęcie przygody literackiej.

Prowincjałki, czyli listy Pascala, napisane były w obronie religii ascetycznej, a atakujące pseudomoralne rozważania i relatywizowanie różnych występków. Próbował odciągnąć ludzi od wszelkich rozrywek, uciekania w życie, które sprawia, że nie uświadamiają sobie przerażającej pustki, którą jego zdaniem może zapełnić jedynie chrześcijaństwo.
Dzieło Prowincjałki uznawane jest za początek nowoczesnej prozy francuskiej. Pascal używa tam jednocześnie ironii i patosu. Tłumaczy trudne kwestie ciętym, ale nie prostackim, językiem, zrozumiałym nawet dla ludzi prostych. Tekst jest humorystyczny i w lekki sposób porusza kwestie uniwersalne, poszukiwanie systemu wartości przez człowieka.

Rene Magritte zainspirowany tą historią namalował obraz Płaszcz Pascala. Widać na nim podziurawiony płaszcz rozwieszony w powietrzu, unoszący się nad miastem, przez który oglądać można rozgwieżdżone niebo. Płaszcz odegrał rolę symbolu i powiernika. Ten z obrazu Magritte’a typowo XX-wieczy z pewnością nie jest płaszczem, jaki noszono w XVII wieku. Dzięki temu, że nie jest historyczną rekonstrukcją mody, staje się opowieścią uniwersalną.

________________________

Chcesz więcej artykułów o modzie i literaturze? Zapisz się do newslettera 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *